2025.01.09. Gacki, gipsowe zagłębie.

                  Witam :-)
  Po dwóch miesiącach razem z Andrzejem znów zawitaliśmy na Ponidzie. Tym razem naszą przygodę rozpoczęliśmy we wsi Stara Zagość której początki sięgają wczesnego średniowiecza. Już na przełomie VIII i IXw istniała tu jedna z najstarszych w regionie osad. Znajdował się tu pierwszy na ziemiach polskich klasztor joannitów. W roku 1154 książę Henryk Sandomierski uczestniczył w wyprawie do Ziemi Świętej skąd sprowadził rycerzy-zakonników, aby opiekowali się chorymi i pielgrzymami. Ufundował dla nich klasztor a książę Kazimierz Sprawiedliwy potwierdził nadania dla zakonu w 1173r. Pod koniec XIIw wybudowano z ciosanego kamienia romański kościół przyklasztorny. Joannici zwani także szpitalnikami i kawalerami maltańskimi opuścili Zagość na początku XIVw. Świątynię przebudowaną później w stylu gotyckim zniszczyły wiosną 1656r wojska księcia siedmiogrodzkiego Rakoczego. W 1667r kościół został odbudowany dzięki biskupowi krakowskiemu Mikołajowi Oborskiemu herbu Pierzchała. W latach 1900 - 1901 przeprowadzono gruntowny remont i rozbudowę kościoła św. Jana Chrzciciela.
   Tereny położone na północ od Starej Zagości w połowie XXw stały się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Dolina Nidy zyskała przydomek nidziańskiego zagłębia gipsowego. W 1957r otwarto tu duże zakłady i kopalnię gipsu Gacki-Krzyżanowice. Po wyeksploatowaniu kopalni gipsu powstały tam dwa zbiorniki wodne przystosowane do celów rekreacyjnych. Obok znajduje się zakład Dolina Nidy będący jednym z najbardziej znanych producentów gipsowych materiałów budowlanych w naszym kraju. Sąsiaduje on z terenami dużej kopalni odkrywkowej gipsu, Kopalni Gipsu Leszcze.
   Blisko leży też wieś Krzyżanowice Dolne której tereny były zamieszkałe już w starożytności. Odkryto tu groby i cmentarzyska z epoki brązu. W średniowieczu miejscowość posiadała nawet prawa miejskie nadane przez króla Władysława Jagiełłę. Fundator klasztoru bożogrobców w Miechowie, Jaksa z Miechowa na początku XIIw ufundował w Krzyżanowicach pierwszy kościół. Obecny kościół św. Tekli wzniesiony w latach 1786–1789 ufundował miejscowy proboszcz, polski polityk, mąż stanu i poeta Hugo Kołłątaj herbu Kotwica.

         Pozdrawiam serdecznie :-)
             Łazior Świętokrzyski