Doliną Białej Przemszy z Olkusza do Wolbromia 02 czerwca 2026

   Biała Przemsza jest małopolską rzeką, której źródła znajdują się na Wyżynie Olkuskiej w pobliżu Wolbromia. Głównym miastem wyżyny i stolicą powiatu jest Olkusz. Już od wczesnego średniowiecz Olkusz związany był z wydobyciem kopalin, co przynosiło miastu znaczny dochód. Obok Krakowa, Kazimierza, Bochni, Wieliczki i Sącza był jednym z najznaczniejszych miast ziemi krakowskiej. Za czasów Kazimierza Wielkiego miasto zostało opasane murami obronnymi o długości około 1100 metrów. Do wewnątrz prowadziły dwie bramy: Krakowska i Sławkowska, z których do dzisiaj zachowały się ich niewielkie relikty. O świetności ówczesnego Olkusza świadczy potężny kościół farny (obecnie bazylika kolegiacka). W kościele znajduje się niezwykły zabytek, którym są późnorenesansowe organy, zbudowane w latach 1611–1631 przez norymberskiego mistrza Hansa Hummla i jego ucznia Jerzego Nitrowskiego. Są to najstarsze organy w Polsce i jedne z najstarszych w Europie.
   Po okresie upadku w XVII wieku, Olkusz stopniowo zaczął się rozwijać w drugiej połowie XIX wieku. W tym czasie wraz z całym powiatem należał do guberni kieleckiej, a po I wojnie do województwa kieleckiego. Związki z Kielcami Olkusz zachował do lat 90. XX wieku, gdyż do czasu reorganizacji struktur kościoła w Polsce przynależał do diecezji kieleckiej. Z Olkusza niedaleko jest do miejscowości Klucze na skraju Pustyni Błędowskiej. Północnymi obrzeżami Kluczy przepływa Biała Przemsza, która płynąc na zachód łączy się z Czarną Przemszą, tworząc Przemszę. Sama Biała Przemsza jest rzeką o długości 64 kilometrów. Jej źródło znajduje się w pobliżu Wolbromia. Na terenie Wolbromia i dalej na zachód płynie pod nazwą Centara, aż do połączenia z potokiem Sucha w Chrząstowicach. Od tego miejsca powstaje właściwa Biała Przemsza. Wolbrom ma ciekawe położenie geograficzne, gdyż znajduje się na styku trzech wyżyn: Olkuskiej na południu, Miechowskiej na wschodzie i Częstochowskiej na północy i zachodzie. Obnożenie terenu w tym miescu tworzy mikroregion fizycznogeograficzny nazywany Bramą Wolbromską, przez który przepływa Biała Przemsza w jej początkowym biegu.
  W odległości kilkunastu kilometrów na północny-wschód od Wolbromia znajduje się dawne miasto Żarnowiec, którego początki, jako osady giną w zamierzchłej przeszłości. Podobno przez Żarnowiec wędrował święty Wojciech w drodze do Prus. Spotykał się tu Bolesław Krzywousty ze swoim bratem Zbigniewem. Prawa miejskie Żarnowiec otrzymał od króla Kazimierza Wielkiego, a utracił po powstaniu styczniowym jak wiele miast w tym czasie. Żarnowiec położony jest na samym skraju Wyżyny Miechowskiej, której północny kraniec znajduje się na granicy województw: małopolskiego i świętokrzyskiego w pobliżu Mstyczowa na Mierzawą. Na tą rzeką położony jest też Sędziszów, jedna ze starszych miejscowości województwa świętokrzyskiego.  Rozwój Sędziszowa związany jest z przebiegającą przez miasto (prawa miejskie od 1990 r.) linią kolejową.
  Jadąc na rowerze z Olkusza przez Wolbrom i Żarnowiec do Sędziszowa przejechałem trasę o długości 75 kilometrów.

andkoz