Pomorze Nadwiślańskie 09 -17 czerwca 2026

   Toruń zwany „Krakowem Północy” jest jednym z najstarszych i niegdyś największych polskich miast, z doskonale zachowanym średniowiecznym centrum, które jest wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miasto, położone na Pomorzu, nad Wisłą, na granicy z Kujawami było punktem rozpoczęcia naszej wyprawy rowerowej po Pomorzu Nadwiślańskim i Powiślu.
Toruń jest największym miastem wchodzącej w skład Pomorza - Ziemi Chełmińskiej. Ma ona ogromne znaczenie historyczne nie tylko dla obszaru dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego, ale i dla całej Polski. Bowiem tak, jak z Kujawami wiążą się początki państwowości polskiej, tak Ziemia Chełmińska jest kolebką państwa krzyżackiego, wcześniej należąc do państwa Piastów. W 1228 roku, na mocy przywileju Konrada Mazowieckiego Krzyżacy przybyli do Ziemi Chełmińskiej, którą otrzymali, jako lenno, w zamian za pomoc w podboju ziem pruskich.
Nazwa samego regionu pochodzi od Chełmna jednego z najstarszych grodów pomorskich, którego początki sięgają X wieku. W 1233 roku Chełmno wraz z Toruniem uzyskało od wielkiego mistrza krzyżackiego prawa miejskie. Pierwotnie planowane było, jako stolica państwa krzyżackiego. Chełmno jest miastem licznych zabytków architektury, a wyjątkowość jego położenia na wzgórzach wysoczyzny, opadającej stromo w kierunku doliny Wisły, dodaje mu atrakcyjności.
  Jednym ze znaczniejszych miast Ziemi Chełmińskiej jest Chełmża, która prawa miejskie posiada od połowy XIII wieku. Przez wieki była stolicą biskupstwa chełmińskiego, jednego z czterech w dawnych Prusach.
Na północnym krańcu Ziemi Chełmińskiej znajduje się Grudziądz, położony na wysokiej skarpie Wisły. Charakterystyczną dla Grudziądza panoramę tworzy zespół spichrzy, będących jednocześnie elementem systemu obronnego miasta.
   W pobliżu Grudziądza usytuowany jest Radzyń Chełmiński, który posiada zamek krzyżacki, będący drugą po Malborku budowlą obronną państwa krzyżackiego.
   Po wyjechaniu z Grudziądza znaleźliśmy się na terenie następnej krainy historycznej, Pomezeni, tworzącej dawniej kolejną diecezję pruską - ze stolica w Kwidzynie. Po wojnach z Krzyżakami, miasto pozostało na terenie Prus Książęcych, a diecezja pomezańska została zlikwidowana. Z tych czasów zachował się budynek katedry gotyckiej wraz zamkiem kapituły pomezańskiej. Zamek posiada największe w Europie gdanisko, czyli miejsce pełniące w średniowiecznej architekturze warownej funkcję latryny, zwykle odsunięte od zabudowań zamkowych.
   Jadąc na północ dotarliśmy do Sztumu, położonego na obszarze ziemi malborskiej Do rozbiorów tworzyła ona województwo malborskie, którego stolicą był Malbork, a Sztum miejscem obrad sejmików ziemskich. W pobliżu Sztumu, w Sztumskiej Wsi został podpisany w 1635 roku rozejm ze Szwedami, którzy zobowiązali się m. in. zwrócić miasta Prus Królewskich zajęte przez Szwedów, w tym Braniewo, Elbląg, Malbork, Sztum.
   Sam Malbork to dawna stolica państwa krzyżackiego, ustanowiona w 1309 roku, po zajęciu przez krzyżaków Pomorza Gdańskiego. W rękach krzyżackich był do wojny 13-letniej. Wtedy to, w 1457 roku, przeszedł w polskie posiadanie, a sam Malbork został miastem królewskim i siedzibą starosty.
Wizytówką Malborka jest zamek, największy gotycki zespół zamkowy na świecie oraz największa budowla z cegły wzniesiona przez człowieka. Zamek malborski położony jest nad Nogatem, wschodnim ramieniem Wisły.
Natomiast główne ujściowe ramię Wisły nosi nazwę Leniwki. Nad nią położone są Mątowy Wielkie. Stąd pochodziła błogosławiona Dorota z Mątowów (właśc. Dorota Schwartze), wielka średniowieczna mistyczka i stygmatyczka.
   W niedalekiej odległości, ale po drugiej stronie Wisły położony jest Tczew. Znany jest z dwóch XIX-wiecznych mostów, z których most południowy, był w momencie budowy najdłuższym mostem w Europie. Tczew położony jest na Kociewiu, regionie etnograficznym na Pomorzu Gdańskim. Na Kociewiu leży też Pelplin, stolica diecezji pelplińskiej. Katedra w Pelplinie jest  jednym z najlepiej zachowanych zabytków pocysterskich w Europie, a jednym z najcenniejszych skarbów jest jedyny zachowany w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga.
Jadąc dalej wzdłuż Wisły na południe przejechaliśmy przez Gniew, Nowe nad Wisłą i Świecie. W Świeciu znajduje się najbardziej na południe usytuowany zamek krzyżacki, Ma on ciekawą formę architektoniczną, rzadko spotykaną wśród budowli krzyżackich. Zamek wyróżniał się unikalnymi, cylindrycznymi wieżami inspirowanymi włoskimi zamkami. Zachowana, główna wieża została zwieńczona krenelażem (ceglanymi zębami) na kamiennych kroksztynach stanowiąc ewenement w krzyżackim budownictwie militarnym i unikat w skali Polski.
   Za Świeciem przebiega granica Pomorza Gdańskiego z Kujawami. Stolicą Kujaw północnych jest Bydgoszcz. Po rozbiorach ta część Kujaw znalazła się w zaborze niemieckim, a sama Bydgoszcz, jako Bromberg przeżywała intensywny rozwój. Wpływy architektoniczne, urbanistyczne i kulturowe sprawiły, że na początku XX wieku miasto zyskało przydomek „małego Berlina”. Przez lata wiele budynków było projektowanych w mieście przez berlińskich architektów;  tym samym można czasami dostrzec podobieństwo do stolicy Niemiec.
W tym pięknym, godnym polecenia mieście nad Brdą nasza 6-osobowa grupa zakończyła 480 -kilometrowy przejazd wzdłuż dolnej Wisły. Warto dodać, że wśród uczestników, dwóch z nas ukończyło lub ukończy niebawem 80 lat. A reszta niewiele młodsza. W wyprawie  brali udział: Zenon i Staszek z Krakowa i Wieliczki oraz Leszek, Jurek, Rysiu i Andrzej z Kielc.

andkoz